Systemische therapie: focus op relaties

De mens in context - Bij de systemische benadering betrekt men familie of partner bij psychotherapie en onderzoekt men het netwerk van relaties. De kosten worden binnenkort terugbetaald

Het netwerk waarin we leven, vormt onze psyche. Daar was Nathan Ackermann al van overtuigd. Toen de Amerikaanse psychiater meer dan 80 jaar geleden het gezin betrok bij de therapie van psychische stoornissen bij kinderen en adolescenten, werd dat als revolutionair beschouwd. Het door hem opgerichte New York Family Institute speelde een voortrekkersrol bij de ontwikkeling van systemische therapie.

Ondertussen wordt het in de psychotherapie als vanzelfsprekend beschouwd om de patiënt niet geïsoleerd te behandelen, maar kennis over zijn hele omgeving op te nemen. De effectiviteit van deze procedure voor alle belangrijke psychische aandoeningen is wetenschappelijk bewezen door tal van onderzoeken - van verslavingsproblemen tot eetstoornissen tot depressie.

Onderdeel van de zorgstandaard

"Ik kan vanuit mijn praktijk zeggen dat je er bijna alle therapieën mee kunt starten en dat het vaak een cruciaal verschil maakt om naar de relaties en hun effect op de psychische stoornissen te kijken", zegt Dr. Ulrike Borst, psychologisch psychotherapeut en voorzitter van de systemische samenleving.

Professor Björn Enno Hermanns strijdt voor de goedkeuring van systemische therapie door de ziektekostenverzekering

© W & B / Henning Ross

Hoewel systemische therapie in veel Europese landen lange tijd tot de standaardzorg behoort, moeten patiënten in Duitsland nog steeds in de buidel tasten. De systeemkoepels voeren al elf jaar campagne om de wettelijke zorgverzekeraars de kosten van de dienstverlening te laten dragen.

Systemische therapie wordt een uitkering voor de ziektekostenverzekering

Tot nu toe is het herkenningsproces vastgelopen. Momenteel zit er weer wind in de zeilen. Het federale paritair comité, dat in Duitsland beslist voor welke behandelingen en medicijnen de zorgverzekeraars moeten betalen, heeft al groen licht gegeven. Nu moet de psychotherapierichtlijn worden aangepast.

"We verwachten dat systemische therapie in de loop van 2020 een uitkering voor de ziektekostenverzekering wordt", zegt professor Björn Enno Hermans, voorzitter van de Duitse vereniging voor systemische therapie, counseling en gezinstherapie. Maar dat zou niet alle hindernissen wegnemen.

Zoek een therapeut

De landelijke verenigingen van wettelijk verplichte ziektekostenverzekeraars bieden op hun websites een therapeutische zoekfunctie aan. Op verzoek sturen zorgverzekeraars ook per post lijsten met geschikte psychotherapeuten in de omgeving naar patiënten.

In 2018 is het afspraakservicepunt psychotherapie opgericht vanwege de vaak erg lange wachttijden voor een therapieplek. Ze maakt tijdig een afspraak voor een acute behandeling of een eerste consult. Het is niet mogelijk om door te verwijzen naar een therapeut naar keuze.

Omdat veel systeemtherapeuten in Duitsland nog geen vergunning hebben om geneeskunde te beoefenen en ook geen zetel hebben. "De enigen die tijdig systeemtherapie mogen aanbieden aan patiënten met een zorgverzekering, zijn psychotherapeuten met een kassa en bijscholing", legt Hermans uit. Ze richten zich echter op andere procedures.

De patiënt en zijn familieleden beïnvloeden elkaar

Aan het begin van systemische therapie wordt een doel gesteld en wordt een geschikte methode geselecteerd. Dit omvat een soort anamnese - een catalogus van vragen die analyseert wanneer en in welke context boulimie of anorexia voor het eerst opdook en hoe de omgeving ermee omging.

We zullen nauwkeurig kijken naar wat bijzonder stressvol was en wat hielp om de situatie te verbeteren, legt dr. Kirsten von Sydow. Ze werkt als psychologisch psychotherapeut in Hamburg. "Maar we kijken ook andersom, zoals hoe een psychische stoornis het gezin beïnvloedt." Omdat patiënten en familieleden vaak in een wederkerige spiraal bewegen.

Dr. Ulrike Borst, voorzitter van de Systemic Society, betrekt het gezin bij de therapie

© W & B / Henning Ross

Volgens Hermans ligt de focus op twee vragen: waarom is de psychische stoornis nodig in het leven van deze persoon, als men rekening houdt met hun relaties en huidige levensomstandigheden? En waarom ontwikkelde de patiënt anorexia en bijvoorbeeld geen angstsymptomen?

Omkering van rollen leidt tot oplossingen

Belangrijk voor een beter begrip: de patiënt moet ook het perspectief van de ander overnemen - een soort rolomkering uitvoeren. Bij de volgende bijeenkomsten worden indien mogelijk familieleden, partners en mogelijk zelfs collega's betrokken. Vervolgens kunnen oplossingen en nieuwe gedragspatronen worden ontwikkeld.

"Het voordeel is dat de relevante problemen snel naar boven komen", zegt Borst. In tegenstelling tot andere methoden, zoals de psychoanalyse, vinden de bijeenkomsten vaak met langere tussenpozen van twee tot vier weken plaats. "Omdat er tussen de sessies veel gebeurt dat het succes van de behandeling ondersteunt", zegt Borst.

Gespecialiseerde therapeuten zijn te vinden op internet onder www.systemische-gesellschaft.de