Veerkracht: "Positief blijven kan worden geleerd"

Wat helpt ons om de coronacrisis goed te doorstaan? Wat beschermt onze psyche en wat heeft een meer destabiliserend effect? De neurowetenschapper Raffael Kalisch onderzoekt dit momenteel wereldwijd

Meneer Kalisch, u bent professor voor beeldvorming van het menselijk brein aan het Universitair Medisch Centrum van de Johannes Gutenberg Universiteit Mainz en een van de oprichters van het Leibniz Institute for Resilience Research (LIR). Een focus van je onderzoek is veerkracht, de vraag wat mensen veerkrachtig maakt in een crisis.

Ja, we voeren momenteel een onderzoek uit naar het omgaan met de coronacrisis: een online enquête in 24 talen, waaraan wereldwijd al 17.000 mensen hebben deelgenomen. En we hopen op verdere actieve deelname om zoveel mogelijk te leren over de verschillende psychologische beschermingsmechanismen.

Wat is het doel van de enquête?

Uit onze onderzoeksresultaten willen we aanbevelingen voor actie afleiden. De tot dusver beschikbare gegevens vestigen onze aandacht op de positieve beoordeling van de situatie. Degenen die de neiging hebben om zelfs in een crisis positieve aspecten te zien en die een zekere mate van vertrouwen in mijzelf en de toekomst kunnen wekken, lijken volgens onze bevindingen over het algemeen beter gewapend. Daarom vatten we onze aanbeveling samen in de drie grote "P's": positief in denken, positief in spreken en positief in actie.

Maar is het omgaan met de crisis ook niet primair afhankelijk van de individuele situatie? Een restauranthouder heeft waarschijnlijk een andere kijk op wat er gebeurt dan bijvoorbeeld een ambtenaar ...

Allereerst bepalen we precies aan welke stress de studiedeelnemers worden blootgesteld. Het maakt een verschil of ik op het punt staat mijn materiële levensonderhoud te verliezen of dat ik me gewoon verveel omdat ik aan huis gebonden ben.

Maar dan gebruiken we statistische methoden om deze verschillen te corrigeren om - simpel gezegd - te kunnen vragen: waarom reageren twee restauranthouders, die allebei even betrokken zijn, op verschillende manieren? Hoe kan het dat de ene persoon een depressie of een angststoornis ontwikkelt en de ander totaal onaangedaan is? Het individuele standpunt, dat we de waarderingsstijl noemen, lijkt hierbij een belangrijke rol te spelen.

Wat onderscheidt mensen die een positieve stijl hebben om crises te beoordelen?

Kortom: je slaagt erin om het beste uit een slechte situatie te halen. Het gaat niet om bagatelliseren of blind optimisme. Positieve beoordelaars zijn heel goed in staat gevaren te onderkennen en erop te reageren.

Een constructieve beoordeling van een crisissituatie omvat ook het nadenken over uw eigen sterke punten en eerdere succeservaringen, uzelf afvragen of u het nog steeds relatief goed doet en of u er niet dankbaar voor kunt zijn. Of om dingen te accepteren die niet veranderd kunnen worden en om te proberen iets van de situatie te leren, dus ook om mogelijke kansen te herkennen. En het gaat er ook om dat er op een gegeven moment weer veel dingen voorbijgaan.

Is het niet normaal dat mensen de huidige situatie negatief beoordelen?

Er is bijna zoiets als een sociale dwang om uitdagingen negatief te zien, en natuurlijk is er een media-aandacht voor negatieve informatie. Iedereen die in een situatie als deze zegt: met mij gaat het goed, maakt zichzelf bijna achterdochtig. Maar er is niet slechts één manier om naar de huidige situatie te kijken. Ik denk dat we de vrijheid kunnen en moeten nemen om onze eigen blik te ontwikkelen.

Ondanks negatieve feiten die duidelijk zijn?

Zorgen, angst en twijfel zijn nuttige stressreacties die ons helpen ons tegen gevaar te beschermen. Zonder stress zouden we allemaal niet meer leven. Maar er bestaat ook het gevaar dingen te overschatten en te veel energie en tijd te besteden aan het afwenden van gevaren. Ik heb deze energie niet meer voor dingen die me verder brengen.

In het ergste geval - en dit is een angst die we vooral hebben bij mentaal kwetsbare mensen - kan dit eindigen in een vicieuze cirkel van angst, uitputting, onvermogen om te handelen en uiteindelijk volledige ontmoediging. Overigens kan men dergelijke neerwaartse spiralen soms in hele samenlevingen waarnemen. Ik heb de indruk dat we in Duitsland daar nog ver van verwijderd zijn. Maar de stemming kan veranderen.

Als mensen zo verschillend reageren in een crisis ondanks vergelijkbare externe omstandigheden: hoe komt dat?

Ook al zijn er aanwijzingen dat een bepaald deel erfelijk is en een ander zeker gevormd wordt door ervaringen uit de kindertijd: een waarderingsstijl is geen lot. Het kan veranderen, vooral bij crises.

Laten we ons realiseren dat de manier waarop we met uitdagingen omgaan ook iets met ons te maken heeft, met ons wereldbeeld en onze houding. Wie mentale figuren keer op keer in vraag wil stellen, bestaande modellen roteert en vanuit verschillende perspectieven bekijkt, creëert ruimte voor nieuwe denkmodellen. Deze flexibiliteit van binnen is zeker een belangrijke basis voor veerkracht.

Wat kunnen mensen doen om te voorkomen dat ze in een negatieve mentale spiraal terechtkomen, vooral tegenwoordig?

Wees selectief. Wat ben ik aan het lezen? Waar ik naar kijk? Welke informatie moet ik binnenlaten en wat niet? De beslissing is aan mij. Het is ook aan mij of ik contact zoek met mensen die gevestigd moeten worden en of ik een rem ben met energieverslindende tijdgenoten. Als je goed op jezelf let, voel je wat goed is en wat niet.

Persoonlijk vind ik de biografieën van mensen die heel moeilijke dingen hebben meegemaakt en nog steeds de moed hebben om inspirerend te zijn. In "The Resilient Man" heb ik te maken met Dietrich Bonhoeffer, die gevangen zat onder het nazi-regime en wist dat hij zou worden geëxecuteerd. Het valt op dat hij niet alleen heel bewust positief denken cultiveerde, hij slaagde er zelfs in anderen aan te moedigen.

Het duidelijkst misschien wel in zijn gedicht "Wonderfully Salvaged by Good Powers". Dat is een heel belangrijk aspect. Positief denken stelt me ​​in staat om positief te spreken en te handelen. Zodat ik ook anderen beter kan helpen. Omgekeerd ervaar ik mezelf als capabel en nuttig, wat op zijn beurt mijn positieve denken versterkt.

Welk advies geef je aan mensen die in een negatief vaarwater terechtkomen, waar de stemming steeds slechter wordt?

Naast de bovenstaande tips kunnen bijvoorbeeld ook psychologisch advies en websites of het profiteren van aanbiedingen van psychologische adviescentra en hotlines nuttig zijn. De LIR biedt een online cursus aan.

Apps voor smartphones, die we momenteel helpen ontwikkelen en die de bijzondere eigenschap hebben dat ze je in het dagelijks leven bereiken en je uit negatieve denkpatronen kunnen halen, zijn een steeds betere optie. De ontwikkeling gaat er zelfs naar toe dat stressstoestanden worden herkend via queries of lichaamssignalen, zodat de app in deze situaties signalen kan sturen en suggesties kan geven.

Bijvoorbeeld: kun je gewoon uit de situatie komen, eerst even ademhalen? Kun je misschien een andere gedachte bedenken, je eerder aangeleerde positieve manieren van denken of gedrag herinneren? Zeker interessant voor mensen met een digitale affiniteit. Misschien minder voor anderen.

Niet elke methode werkt voor iedereen; je moet het uitproberen en doen wat werkt. Als niets helpt, mag een bezoek aan een psycholoog of psychiater niet worden vermeden.

Op een heel praktische manier raden we aan om voor jezelf te zorgen. Dit omvat het handhaven van de lichamelijke gezondheid, inclusief sport- en ontspanningstijden, en het streven naar structuur in de dagelijkse routine, vooral in uiterlijke chaotische tijden. Een ander belangrijk punt is het onderhouden van sociale contacten, ook al moet je hier op dit moment een beetje creatief zijn ... Wees niet ontmoedigd!