Radiologie: hoe riskant zijn contrastmedia?

Bij röntgenfoto's, CT en MRI verhogen contrastmiddelen vaak de informatieve waarde van het onderzoek. We identificeren het risico op bijwerkingen - en hoe deze kunnen worden beheerst, zodat de voordelen opwegen tegen de voordelen

Hartkatheteronderzoek: alleen een contrastmiddel maakt de kransslagaders duidelijk zichtbaar

© Shutterstock / Image Supply

De stoffen kenden al het worstcasescenario: een röntgencontrastmiddel dat als onschadelijk werd beschouwd, veroorzaakte bij een aantal patiënten leverkanker. Dat was echter 80 jaar geleden. Het medicijn is sinds 1950 verboden.

Nieuwe standaarden

Zelfs vandaag de dag staan ​​de stoffen die veel structuren zichtbaar maken met verschillende beeldvormingstechnieken nog steeds in de schijnwerpers. Maar moderne contrastmiddelen worden beter onderzocht, artsen gebruiken kleinere hoeveelheden en nemen verschillende veiligheidscriteria in acht, en de regelgevende autoriteiten zijn waakzamer.

Er zijn richtwaarden voor de functie van de nieren, aangezien contrastmiddelen deze organen kunnen beschadigen. Bepaalde medicijnen zijn volledig verboden omdat ze in het lichaam terechtkomen - hoewel het onduidelijk is of ze daarbij gezondheidsschade veroorzaken.

De Duitse Vereniging voor Interne Geneeskunde waarschuwt patiënten om de toediening van contrastmiddelen niet uit overmatige angst te weigeren. Het voordeel weegt zwaarder dan het risico als bepaalde richtlijnen worden nageleefd.

Overzicht: belangrijke contrastmiddelen en hun functie

Contrastmedia zijn vaak onmisbaar voor röntgenstraling en voor computer- en magnetische resonantietomografie om structuren weer te geven die niet of nauwelijks herkenbaar zijn. Ze zijn echter uitgesloten voor bepaalde patiënten:

  • Contrastmedia voor computertomografie en röntgenstralen bevatten meestal jodium. Ze kunnen schadelijk zijn bij een verminderde nierfunctie, dus dit moet van tevoren worden gecontroleerd. Omdat jodiumhoudende contrastmiddelen een overproductie van jodiumhoudende schildklierhormonen kunnen veroorzaken, kunnen ze bij patiënten met hyperthyreoïdie alleen worden overwogen als er speciale voorzorgsmaatregelen worden genomen.
  • De meest voorkomende bijwerking van jodiumhoudende contrastmiddelen zijn allergieën. Een onderzoek onder bijna 200.000 patiënten in Zuid-Korea toonde aan dat 1.192 patiënten (0,6%) milde symptomen hadden. De allergie was ernstiger bij 224 mensen en levensbedreigend bij 17 patiënten. Maar er waren geen doden.
  • Bij magnetische resonantiebeeldvorming is de centrale component meestal het metaal gadolinium, dat aan andere moleculen is gebonden. In zeldzame gevallen kan het fibrose veroorzaken bij patiënten met een verminderde nierfunctie, wat fataal kan zijn. Daarbij wordt gezond weefsel vervangen door bindweefsel. Daarom moet vooraf ook de nierfunctie worden gecontroleerd. Gadolinium kan in het lichaam worden afgezet, maar de gevolgen zijn nog onduidelijk. Het risico wordt als laag beschouwd omdat onstabiele contrastmiddelen zijn verboden.

"Vanuit het oogpunt van de patiënt is het verbod op bepaalde stoffen toe te juichen"

Meneer Michaely, artsen hebben gadolinium ontdekt uit contrastmiddelen in de hersenen en andere delen van het lichaam. Hoe kan dat gebeuren?

Gadolinium is gebonden aan moleculen in contrastmiddelen. Er zijn twee verschillende groepen. Blijkbaar bindt een van de twee groepen het gadolinium niet altijd met voldoende stabiliteit.

Professor Henrik Michaely is lid van een werkgroep die de veiligheid van contrastmiddelen evalueert voor de Duitse Radiologische Vereniging

© W & B / Andreas Henn

Hoe gevaarlijk is dat

Dat kun je niet echt zeggen. Sommige mensen met hoofdpijn, pijn in de ledematen of zenuwpijn schrijven hun symptomen toe aan gadolinium. Het kan niet worden bewezen dat gadolinium echt de oorzaak is van hun symptomen. Maar ik wil het ook niet helemaal uitsluiten.

Wat is het gevolg?

Amerikanen achten het gevaar zo onwaarschijnlijk dat ze alle gadolinium-contrastmiddelen zullen blijven gebruiken. De vergunningverlenende autoriteit in Europa is daarentegen voorzichtiger: zij heeft bijna alle agenten van de onstabiele groep verboden. Deze maatregel is misschien wat overdreven, maar vanuit het oogpunt van de patiënt welkom.

De typische route van een contrastmiddel

In dit voorbeeld duidt een met contrast versterkte computertomografiescan op een kankermetastase in de lever. Het CT-beeld maakt ook een gerichte biopsie ter verduidelijking mogelijk voordat het contrastmiddel opnieuw wordt uitgescheiden.

  1. Het contrastmiddel wordt via een ader in de patiënt geïnjecteerd.
  2. Het komt snel met het bloed in de lever. Daar hoopt het zich op en maakt een verdachte focus (witte vlek) zichtbaar op de CT.
  3. Het contrastmiddel komt terug in het bloed, dat deels via de lymfevloeistof naar het hart stroomt.
  4. Het hart pompt veel van het bloed door de nieren. Daar wordt het contrastmiddel uitgefilterd.
  5. Het contrastmiddel wordt in de urine uitgescheiden.

Conclusie

Contrastmiddelen brengen risico's met zich mee en mogen alleen worden gebruikt als ze duidelijk nodig zijn voor een diagnose of therapiebeheer. Het niet gebruiken ervan kan echter vaak gevaarlijker zijn dan de remedies zelf als bijvoorbeeld een tumor of behandelbare metastase niet wordt gedetecteerd.