Heeft de term "tweede golf" zin?

Is het er al of moet het nog komen, de naderende tweede golf coronabesmettingen? Overweldigen virussen altijd of nooit in golven de mensheid? De WHO denkt weinig over dergelijke discussies

Het klinkt als een dreiging, het ding met de tweede golf coronabesmettingen: verzamelt het virus ergens verborgen nieuwe krachten die binnenkort als een dodelijke golf in een vreselijke storm over de wereld zullen breken? Trekken mensen het virus aan door de voorzorgsmaatregelen los te laten en zo de tweede golf op te roepen?

De meningen van experts verschillen over de vraag of er überhaupt over golven moet worden gesproken en wat er precies mee wordt bedoeld. We hebben het over golven omdat de casusnummers vaak worden weergegeven in curven die op golven lijken, zegt Heiner Fangerau van het Instituut voor de geschiedenis, theorie en ethiek van de geneeskunde aan de universiteit van Düsseldorf. Pandemieën verliepen echter niet per se in golven. 'De pest heerste in de middeleeuwen meer dan zeven jaar, dus van golven kun je niet spreken, en dat geldt ook voor cholera.'

Geen definitie voor "golf" in het infectieproces

In het geval van de Spaanse griep 1918/1919 wordt ook gezegd dat de "tweede golf" erger was dan de eerste, maar Fangerau, die momenteel licht werpt op de coronaviruspandemie in zijn historische dimensies in een boek met Alfons Labisch ( "Pest und Corona")), stelt het anders: "Bij de Spaanse griep was er het effect dat na een top in het voorjaar alleen in de herfst en winter meer mensen ziek werden dan in de zomer."

Het Robert Koch Instituut (RKI), dat verantwoordelijk is voor ziektesurveillance in Duitsland, heeft geen definitie voor een golf in een infectieproces. Of en wanneer infecties weer toenemen nadat ze zijn verdwenen, hangt bijvoorbeeld af van beschermende maatregelen, het reisgedrag van mensen of van de vraag of een virus zich in de zomer slechter verspreidt door hogere temperaturen of UV-straling.

Verspreiding wordt beïnvloed door ons gedrag

Wat het laatste punt betreft, verwijst de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) naar de VS, waar de gerapporteerde infecties snel toenamen, vooral in de zomer. "De tijd van het jaar lijkt op dit moment geen invloed te hebben op de besmetting", zegt WHO-woordvoerster Margaret Harris. "Wat echter het infectieproces beïnvloedt, zijn massa-evenementen, mensen ontmoeten en geen afstand bewaren."

Veel experts zeggen dat het gedrag van mensen waarschijnlijk doorslaggevend zal zijn voor het coronavirus. Als velen terugkeren van vakantie, aan het werk gaan en er weer zijn met meer mensen in een kleinere ruimte, als het buiten koeler wordt en meer activiteiten binnenshuis plaatsvinden, dan kan het virus weer beter van mens op mens springen.

In Duitsland werden op het hoogtepunt van de pandemie in maart enkele duizenden besmettingen per dag gemeld. In juni waren er nog maar een paar honderd over. Sindsdien zijn de aantallen weer gestegen, zoals in Israël, Spanje en andere landen. RKI-voorzitter Lothar Wieler zei eind juli dat hij “erg bezorgd” was over de ontwikkelingen.

Modelberekeningen blijken moeilijk

Als het woord golf puur bedoeld is als een beschrijving van de stijgende, dalende en stijgende casusaantallen, dan is Dirk Brockmann van de Berlijnse Humboldt-universiteit ook aan boord. De natuurkundige is gespecialiseerd in computerondersteunde epidemiologie en maakt modellen van hoe pandemieën zich ontwikkelen. Maar met Corona is dit erg moeilijk.

"Ik doe dit al 15 jaar, maar dit is echt nieuw terrein voor de modelbouwers", zegt hij. Het nieuwe is een virus waarvan de verspreiding wordt beïnvloed door gedragsveranderingen. Tijdens de laatste pandemie, de Mexicaanse griep in 2009, verspreidde het virus zich zonder groot gevaar voor de mens en waren er praktisch geen gedragsveranderingen. Maar hoe reageren mensen precies op Corona? Verandert u uw reis- en uitgaansgedrag? Verandert u uw contactnetwerken? Hoe verandert de samenleving? "Deze interactie begint nu pas, als er bij het modelleren rekening mee wordt gehouden", zegt Brockmann.

Op dit moment werkten modellen alleen met voorspellingen als deze: ALS mensen zich gedragen zoals voor de pandemie, zal het aantal besmettingen weer toenemen. ALS iedereen een masker draagt, vermindert dit het aantal nieuwe besmettingen met x procent - "Je kunt aan de modellen zien welke maatregelen werken", zegt Brockmann.

Voorkom voortplanting ongeacht golfbespreking

Wanneer Michael Ryan, coördinator voor noodhulp van de WHO, wordt gevraagd naar de tweede golf, stijgt de polsslag van de botte Ier zichtbaar. Met je hoofd praten over een tweede golf aan de ronde tafel zal niets doen, zegt hij steeds. "We kunnen academisch ruzie maken over een tweede golf, maar dat is niet de discussie die we nodig hebben", zegt hij. Het gaat om het onderdrukken van het virus, met alle nodige maatregelen, zwaaien of niet.

Fangerau trekt twee lessen uit de historische kijk op pandemieën: “Ten eerste: we moeten ons aanpassen aan het leven met het virus. Alleen de pokken zijn tot nu toe wereldwijd uitgeroeid, en dat heeft ondanks het vaccin tientallen jaren geduurd ”, zegt hij. “Ten tweede: we moeten ons richten op preventie om infecties tot een minimum te beperken.” Dit omvatte gedragsregels, maar ook het elimineren van infectiebronnen. In het geval van cholera was het de zuivering van water in steden. Tegenwoordig is dit bijvoorbeeld een verandering in de leef- en werkomstandigheden van werknemers in slachthuizen.

Brockmann en zijn team werken nu aan een nieuwe bijdrage aan de strijd tegen virussen: 530.000 mensen in heel Duitsland "doneren" gegevens van fitnesstrackers over hartslag en aantal stappen aan het team. Hiermee kunnen de wetenschappers regionale koortscurven maken die een indicator kunnen zijn voor corona-hotspots. "Als alles werkt, kunnen we een signaal zien voordat mensen zelfs maar naar de dokter gaan", zegt hij. Dit zou het mogelijk maken om in getroffen regio's gericht en vroegtijdig coronatesten uit te voeren en, indien nodig, quarantaine op te leggen en verspreiding van het virus tegen te gaan.