Kortademigheid (dyspneu): oorzaken, diagnose, therapieën

Kortademigheid (kortademigheid, kortademigheid) is het - vaak beangstigende - gevoel van moeilijke ademhaling. De oorzaken, met name long- en hartaandoeningen, zijn divers en soms levensbedreigend

Onze inhoud is farmaceutisch en medisch getest

Ademhaling en kortademigheid: informatie vooraf

  • Ademhaling: gezonde volwassenen ademen ongeveer 15 tot 20 keer per minuut in en uit (rustfrequentie). Het is ongeveer 30.000 ademhalingen per dag. De ademhaling wordt op een complexe manier gereguleerd. Hierbij zijn de longen en ademhalingsspieren ("externe ademhaling") betrokken, evenals de bloed- en lichaamscellen die de zuurstof gebruiken ("interne ademhaling"). De hoogste controlerende autoriteit zijn de hersenen. De uitwisseling van kooldioxide voor zuurstof in de longblaasjes heeft een sleutelfunctie bij de ademhaling (zie ook de fotogalerij in het hoofdstuk "Oorzaken van dyspneu: longaandoeningen").
  • Natuurlijke "ademruimte": Emotionele factoren zoals angstaanvallen, schrik, opkomende woede of aangename verrassing hebben onmiddellijk invloed op de ademhaling: deze kan kortstondig maar heftig toenemen (hyperventilatie), of de ademhaling valt stil. Kortademigheid treedt op in de vroege en late stadia van de zwangerschap, elk om verschillende redenen. Lichamelijke inspanning verhoogt ook tijdelijk de ademhaling. Het trainingsniveau maakt het verschil: wedstrijdsporters hebben een veel grotere luchtreserve dan gemiddelde actieve mensen.
  • Ongunstige invloeden: houding, lichaamshouding, lichaamsstructuur: in een gezakte houding ademen we passief en oppervlakkig. Ademloosheid kan toenemen tijdens het liggen - veel hartpatiënten zijn hiermee bekend. Het hoger leggen van het bovenlichaam geeft meestal verlichting. Bij bronchiale astma helpt de "koetsiersstoel" de getroffenen vaak om meer lucht te krijgen (zie onderstaande afbeelding). Een misvormd skelet of erg overgewicht (obesitas) kan het ademen bemoeilijken.
  • Afwijkende duur: kortademigheid kan acuut optreden, bijvoorbeeld bij longontsteking. Ademhalingsmoeilijkheden gedurende meer dan vier weken worden chronisch genoemd. Afhankelijk van de oorzaak kunnen er ook acute aanvallen optreden.

Vrij stromende adem: stap voor stap frisse energie

Ademen gaat meestal vanzelf. Maar we kunnen ook heel bewust met diep ademhalen de lucht inademen en gericht gebruiken - bijvoorbeeld om ons sterker te voelen. Of al zingend en dansend. En als je perfecte ademhalingstechnieken hebt, heb je zeer goede voorwaarden om het tot vocale of fysieke expressiviteit te brengen.

Het tegenovergestelde is kortademigheid (dyspnoe), wat niet betekent kortademigheid na intense lichamelijke inspanning, maar elke ademhaling die niet normaal tot pathologisch moeilijk is, met inbegrip van kortademigheid.

Kortademig tijdens lichamelijke inspanning, buiten adem tijdens stress?

Ademloosheid komt binnen bepaalde grenzen vaak voor. Soms voelen we ons een beetje buiten adem als we erg gestrest zijn. De bereidheid om te reageren, die in onze genen zit, verhoogt de hartslag en ademhaling. Het gevoel van kortademigheid is enerzijds de uitdrukking van gedrevenheid. Maar het heeft ook een fysiek equivalent, omdat velen van ons letterlijk niet meer de tijd nemen om bewust diep te ademen als we onder stress staan. Ze doen dit oppervlakkig en vaak in een lastige positie. Dat stimuleert niet bepaald de ademhaling.

Over het algemeen functioneert het ademhalingssysteem echter normaal in deze situaties. Het zou echter belangrijk zijn om de stress onder controle te krijgen, evenals eventueel overgewicht en slappe spieren, om zo te zeggen "zwakke factoren" bij het ademen. Als je je lichaam op gang brengt, bedrieg je alle drie.

Hijgen naar lucht na een sterke atletische prestatie is ook normaal. Veel mensen weten dat: als je niet genoeg training hebt gehad, je alleen voldoende adem hebt voor een korte sprint. Atleten hebben daarentegen vaak wat ruimte over voor een stevig gesprek na een topprestatie.

Gasuitwisseling vindt plaats via de longblaasjes en de aangesloten vaten

© Uw foto vandaag / A1Pix

Kortademigheid is een van de meest voorkomende symptomen

Ongeveer 25 procent van de behandelde poliklinische patiënten ondergaat een medische behandeling voor kortademigheid. Geen wonder, want hart- en luchtwegaandoeningen - het belangrijkste symptoom van kortademigheid geldt voor beide - zijn wijdverspreid. De nauwe band tussen de functies van het hart en de longen versterkt dit effect.

Ademhalingsmoeilijkheden (kortademigheid) treden - op lichamelijk niveau - op als gevolg van aandoeningen

  • Tijdens luchttransport, d.w.z. wanneer de lucht heen en weer wordt bewogen in de luchtwegen (verstoring van de zogenaamde ademhalingspomp; de ademhalingsspieren en de elastische borst met het borstvlies zijn hierbij bijzonder belangrijk)
  • Tijdens gasuitwisseling: beïnvloedt de longblaasjes, het bindweefsel ertussen, het bloed en de betrokken bloedvaten
  • bij ademhalingsregulatie (hersenen: centra op hoger niveau, ademhalingscentrum, lichaamsimpulsen)

Zoals bekend kan een tekort aan lucht zich als een pantser om de borst wikkelen. Dit zorgt natuurlijk voor grote angst of paniek en maakt de situatie vaak erger. Ongeacht de lichaamsprocessen die betrokken zijn bij de ontwikkeling van kortademigheid, moet altijd rekening worden gehouden met de psyche. Werk daarom in acute gevallen altijd kalmerend op de persoon in kwestie totdat de arts arriveert.

Wat te doen als u kortademig bent?

Heel duidelijk: Bij plotselinge ernstige of toenemende ademnood dient u onmiddellijk de spoedarts te waarschuwen (ambulancedienst, alarmnummer 112). Vaak kenmerkt kortademigheid chronische ziekten zoals astma, obstructieve bronchitis, hartfalen en gaat deze min of meer constant en in verschillende mate mee. Het kan op elk moment acuut verslechteren.

Als dit het geval is en er aanvullende waarschuwingssymptomen zijn (zie hieronder) of ernstige kortademigheid vanwege een onduidelijke oorzaak, is spoedbehandeling en ziekenhuisopname essentieel, mogelijk levensreddend.

Houd u als patiënt met een ziekte die tot acute ademhalingsproblemen kan leiden, vast aan een plan dat u precies voor dit geval met uw arts heeft opgesteld. Dit omvat ook het gebruik van een mogelijke noodspray en andere medicatie zoals voorgeschreven. Blijf kalm, houd een rechte houding aan die het ademen vergemakkelijkt.

Als u onmiddellijk verlichting voelt van de noodmedicatie - als u een bekende luchtwegaandoening heeft - en uw algehele toestand weer verbetert, zal de gebelde arts overwegen of dit voorlopig zonder ziekenhuisopname kan. Is de vorige therapie voldoende of moet deze worden aangepast? De behandelend arts controleert dit dan. De kortademigheid verbetert vaak met een tijdelijk geïntensiveerde behandeling en begeleidende maatregelen.

Ziekten van de luchtwegen en longen: kortademigheid is een belangrijk symptoom

Naast hoesten - met en zonder sputum - en pijn op de borst, is kortademigheid een van de belangrijkste symptomen van aandoeningen van de luchtwegen, inclusief de longen. Iedereen die bijvoorbeeld te maken heeft met bronchiale astma, voelt vaak weerstand bij het ademen, vooral bij het in- of uitademen. Uitademen kan hier ook hoorbaar moeilijk en langdurig zijn.

Een trekkend of fluitend geluid wanneer u inademt, kan daarentegen duiden op een obstructie van de belangrijkste luchtwegen, zoals de luchtpijp. Zo'n obstructie kan ontstaan ​​in de luchtpijp of door druk van buitenaf: beide zijn noodgevallen.

Dit geldt ook voor het acute respiratory distress syndrome (ARDS). Het kan zich ontwikkelen als iemand plotseling longschade heeft met ernstig zuurstoftekort en kortademigheid, bijvoorbeeld tijdens een longontsteking of ontsteking van de alvleesklier, na een hartoperatie, door verwondingen, inademing van rook, brandwonden of als er maagsap in het luchtwegen.

Bepaalde vaatziekten, zoals longembolie, pulmonale hypertensie of de relatief zeldzame bindweefselontsteking in de longen, kunnen ook de ademhalingsfunctie aantasten.

Luisteren naar het hart en de longen kan de arts belangrijke informatie geven

© Thinkstock / Goodshot

Hartziekte: ook hier is kortademigheid een belangrijk symptoom

Patiënten met hartziekten hebben vaak last van kortademigheid. Als bijvoorbeeld een verzwakt hart niet meer voldoende bloed in de grote circulatie pompt - dit kan ook bij een hartinfarct - kan vocht uit het bloed zich ophopen in de longen. Dit beïnvloedt de gasuitwisseling en verhoogt de tonus van de kleine bronchiën.

Als de arts met de stethoscoop naar de longen van de patiënt luistert, kan hij abnormale ademhalingsgeluiden opmerken, een geknetter van fijne belletjes of zelfs fluiten en neuriën, wat eigenlijk typisch is voor bronchiale astma. Artsen kennen eigenlijk de - inmiddels verouderde - term cardiale astma (astma cardiale) in verband met hartinsufficiëntie. Dus soms kan kortademigheid het enige symptoom zijn van een hartaanval.

Veel andere oorzaken kunnen de ademhaling belemmeren

Andere mogelijke oorzaken van kortademigheid zijn aandoeningen van de hersenen, zenuwen en spieren of ademhalingsspieren. Zogenaamde auto-immuunsysteemziekten zoals collagenose, waarbij het bindweefsel in verschillende organen ontstoken raakt, kunnen ook de ademhaling belemmeren als ademend weefsel beschadigd is.

Bovendien kunnen acute allergische reacties, stofwisselingsstoornissen, bloedziekten zoals bloedarmoede en het skeletstelsel, zoals vervormingen van de borstkas, inclusief de thoracale wervelkolom, de ademhaling verstoren. Dit geldt ook voor blessures zoals gebroken ribben en veranderingen in de longen veroorzaakt door vergiftiging of medicatie.

Bij koorts of een overactieve schildklier neemt het zuurstofverbruik toe, wat kortademigheid kan veroorzaken.

Ook problemen met de stembanden spelen een rol, evenals pijn op de borst. Dit kan op zijn beurt verschillende oorzaken hebben. Dit omvat ook een ziekte genaamd fibromyalgiesyndroom met chronische pijn en een verscheidenheid aan andere klachten, waaronder kortademigheid. De lijst houdt daar niet op.

Omdat kortademigheid soms ook een (onbewuste) uiting kan zijn van een diepere emotionele belasting. Ook hier is professionele hulp belangrijk, bijvoorbeeld in de vorm van psychotherapie, zodat het probleem niet blijft hangen.

Andere waarschuwingssymptomen

Naast kortademigheid kunnen, afhankelijk van de oorzaak, andere alarmsignalen optreden die noodsituaties verergeren:

  • Abnormale ademhalingsgeluiden, snelle, oppervlakkige of verminderde ademhaling
  • Vanwege ernstige kortademigheid is ademen alleen mogelijk met een rechtopstaand bovenlichaam en ondersteunde armen (orthopneu)
  • Hoest, mogelijk bloederig sputum
  • Blauwe uitslag (cyanose): blauwpaarse verkleuring van de huid, lippen, nagels en / of slijmvliezen, tong
  • Bloeddruk erg hoog of erg laag
  • Druk op de borst en beklemming
  • Onregelmatige, snelle of zeer langzame hartslag
  • Verminderd bewustzijn
  • Koud zweet, rusteloosheid, trillingen
  • Wheals op de huid met roodheid en jeuk
  • Pijn op de borst (met of zonder ademhaling)
  • Zwelling van een of beide benen (oedeem)
  • Zwelling van de lippen en het slijmvlies van de mond
  • Ernstige duizeligheid, flauwvallen, uitgesproken zwakte